Soğuk algınlığı mevsiminin başlamasıyla birlikte bağışıklık sistemini güçlendirdiği düşünülen vitamin ve mineral takviyelerine ilgi artıyor. Özellikle çinkonun hastalık süresini kısaltabileceğine ilişkin araştırmalar dikkat çekiyor. Ancak beslenme uzmanı Dr. Matthias Riedl, yüksek doz çinko kullanımının ciddi sağlık riskleri taşıyabileceği konusunda uyarıyor.
Çinko bağışıklık sistemi için neden önemli?
Çinko, insan vücudunun kendi başına üretemediği ve besinler yoluyla almak zorunda olduğu temel minerallerden biri.
Bağışıklık hücrelerinin oluşumunda, virüslere karşı savunmada, hücre yenilenmesinde ve yaraların iyileşmesinde önemli görevler üstleniyor.
Vücutta yeterli çinko bulunmaması, bağışıklık sisteminin zayıflamasına ve enfeksiyonlara yakalanma riskinin artmasına neden olabiliyor.
Alman beslenme uzmanı Dr. Matthias Riedl, özellikle uzun süreli çinko eksikliğinin sık enfeksiyon geçirme, cilt sorunları ve yara iyileşmesinde gecikme gibi sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor.
Araştırma: Soğuk algınlığı iki gün daha kısa sürebilir
2024 yılında yayımlanan ve 8.500'den fazla kişinin verilerini kapsayan 34 araştırmayı değerlendiren bilimsel inceleme, çinkonun soğuk algınlığı üzerindeki etkilerini ele aldı.
Araştırmaya göre çinko takviyesi, soğuk algınlığının süresini ortalama iki gün kısaltabilir.
Özellikle belirtilerin başlamasından sonraki ilk 24 saat içerisinde kullanılan çinko içeren emme tabletlerinin bazı araştırmalarda daha olumlu sonuçlar verdiği görüldü.
Ancak araştırmacılar, çinkonun soğuk algınlığına yakalanmayı önlediğine veya belirtilerin şiddetini azalttığına ilişkin yeterli bilimsel kanıt bulunmadığını vurguladı.
Üstelik hastalık süresini kısaltabileceğine ilişkin bulguların kesinlik düzeyi de düşük.
Fazla çinko tüketimi zararlı olabilir
Dr. Riedl'e göre en önemli sorun, araştırmalarda kullanılan çinko miktarlarının günlük ihtiyaçtan oldukça yüksek olması.
Bazı çalışmalarda katılımcılara günlük 45 ile 279 miligram arasında çinko verildi.
Ancak bu miktarlar, uzun süre kullanıldığında sağlık açısından risk oluşturabiliyor.
Aşırı çinko tüketimi, vücudun bakır emilimini engelleyerek bakır eksikliğine ve buna bağlı kansızlık ile sinir sistemi sorunlarına yol açabiliyor.
Ayrıca mide bulantısı, karın ağrısı, sindirim sorunları ve ağızda metalik tat gibi yan etkiler görülebiliyor.
Almanya Federal Risk Değerlendirme Enstitüsü (BfR), gıda takviyelerinde günlük 6,5 miligram çinko üst miktarını öneriyor. Bu değer, besinlerle alınan çinkoyu kapsamıyor.
Günlük ne kadar çinkoya ihtiyacımız var?
Alman Beslenme Derneği'nin (DGE) önerilerine göre yetişkinlerin günlük çinko ihtiyacı beslenme biçimine göre değişiyor.
- Erkeklerde yaklaşık 11–16 miligram
- Kadınlarda yaklaşık 7–10 miligram
Et, deniz ürünleri, peynir, kabak çekirdeği, kuruyemişler ve baklagiller çinko açısından zengin besinler arasında bulunuyor.
Ancak tam tahıllar ve baklagillerde bulunan fitat adlı doğal bileşik, çinkonun bağırsaklardan emilimini azaltabiliyor.
Bu nedenle özellikle bitkisel ağırlıklı beslenen kişilerin çinko alımına dikkat etmesi önem taşıyor.
Uzmandan tavsiye: Önce uyku, dinlenme ve dengeli beslenme
Dr. Riedl, çinko takviyelerinin soğuk algınlığını tedavi etmek amacıyla rutin kullanılmasını önermek için bilimsel kanıtların henüz yeterli olmadığını belirtiyor.
Uzman, hafif soğuk algınlığı belirtilerinde öncelikle yeterli uyku, dinlenme ve dengeli beslenmeye önem verilmesini tavsiye ediyor.
Ilık içecekler, tuzlu suyla burun temizliği ve boğazı rahatlatan uygulamalar da belirtilerin hafifletilmesine yardımcı olabiliyor.
Uzmanların ortak mesajı ise açık: Çinko bağışıklık sistemi için gerekli olsa da daha fazla çinko almak, daha hızlı iyileşmek anlamına gelmiyor.
Özellikle yüksek doz takviyelerin doktor önerisi olmadan kullanılmaması gerekiyor.
