Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in kamuoyu desteğinin ciddi biçimde gerilemesi ve kendi partisi CDU içindeki eleştirilerin giderek yükselmesi, Berlin’de dikkatleri olası bir başbakan değişikliğine çevirdi. Peki Merz görev süresi dolmadan koltuğunu kaybedebilir mi? Alman Anayasası buna bazı koşullar altında izin veriyor.
Almanya’da siyasi gündemin merkezinde Başbakan Friedrich Merz var. Anketlerdeki düşük destek oranlarının yanı sıra CDU içerisinden yükselen eleştiriler, “Merz’in yerine başka bir isim gelebilir mi?” sorusunu gündeme taşıdı.
Olası haleflerden biri olarak Kuzey Ren-Vestfalya Eyalet Başbakanı Hendrik Wüst gibi CDU’lu isimler tartışılıyor. Ancak Almanya’da görevdeki bir başbakanın parti kararıyla doğrudan değiştirilmesi mümkün değil.
Bunun gerçekleşebilmesi için anayasal süreçlerden birinin işletilmesi gerekiyor.
1. Merz kendi isteğiyle istifa edebilir
İlk senaryo Merz’in istifa etmesi.
Böyle bir durumda Merz, Federal Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier’den görevden alınmasını talep etmek zorunda. Yeni başbakan seçilene kadar ise görevini vekâleten sürdürebilir.
Ardından Anayasa’nın 63. maddesi uyarınca yeni bir başbakanın Federal Meclis’te gerekli çoğunluğu elde etmesi gerekiyor.
Ancak şu anda Merz’in istifa etmeyi düşündüğüne ilişkin herhangi bir işaret bulunmuyor.
2. Güvenoyu kartını kullanabilir
İkinci ihtimal ise güvenoyu.
Merz, koalisyon içerisindeki desteğini görmek veya siyasi konumunu güçlendirmek amacıyla Federal Meclis’te güvenoyu isteyebilir.
Gerekli çoğunluğu alamaması durumunda Cumhurbaşkanı, Merz’in önerisi üzerine 21 gün içerisinde Federal Meclis’i feshedebilir.
Ancak bu süre içerisinde parlamento başka bir başbakan seçerse fesih seçeneği ortadan kalkıyor.
İlginç olan ise Merz’in güvenoyunu kaybetmesine rağmen hukuken görevde kalmasının da mümkün olması. Fakat bunun siyasi açıdan son derece zor bir durum yaratacağı belirtiliyor.
3. Parlamento Merz’i değiştirebilir
Alman Anayasası’nın 67. maddesi bir başka seçeneğe daha izin veriyor: yapıcı güvensizlik oyu.
Federal Meclis, mevcut başbakanı yalnızca görevden almakla yetinemiyor; aynı zamanda çoğunlukla yeni bir başbakan seçmek zorunda.
Teorik olarak Merz bu yöntemle görevden alınabilir.
Ancak CDU içerisinden başka bir ismin kendi partisinin başbakanına karşı aday olup çoğunluğu sağlayarak Merz’i devirmesi siyasi açıdan oldukça düşük bir ihtimal olarak değerlendiriliyor.
4. Asıl baskı CDU içerisinden gelebilir
Belki de siyasi açıdan en önemli senaryo bu.
CDU’nun Merz’i doğrudan görevden alma yetkisi bulunmuyor. Ancak yaklaşan eyalet seçimlerinde CDU’nun yeniden kötü sonuçlar alması halinde parti içerisindeki rahatsızlık büyüyebilir.
Partinin önde gelen isimlerinin açık biçimde istifa çağrısı yapması durumunda Merz üzerindeki siyasi baskı ciddi şekilde artabilir.
Bu noktada Merz, partisinin ve koalisyonunun yeterli desteğine artık sahip olmadığı sonucuna vararak kendisi istifa edebilir.
Almanya’da İngiltere modeli yok
İngiltere gibi bazı ülkelerin aksine Almanya’da iktidar partisinin kendi içerisinde lider değiştirerek otomatik biçimde başbakanı değiştirebileceği bir sistem bulunmuyor.
Dolayısıyla CDU’nun “Merz gidiyor, yerine şu isim geliyor” demesi tek başına yeterli değil.
Olası bir değişikliğin anayasal prosedürlerden geçmesi ve nihayetinde Federal Meclis’te gerekli siyasi çoğunluğun sağlanması gerekiyor.
Şimdilik kesin olan bir başbakan değişikliği yok. Ancak anketlerdeki gerilemenin sürmesi ve CDU içerisindeki eleştirilerin büyümesi halinde Merz üzerindeki baskının daha da artabileceği değerlendiriliyor.
