Bahar aylarında birçok kişi kendisini daha yorgun ve halsiz hissettiğini söylüyor. Bu durumu tanımlamak için yıllardır kullanılan “bahar yorgunluğu” kavramı ise yeni bir araştırmaya göre sanıldığı kadar gerçek olmayabilir. İsviçre’de yapılan bir bilimsel çalışma, bu durumun büyük ölçüde bir algıdan ibaret olabileceğini ortaya koydu.
İsviçre’deki Basel Üniversitesi’nden araştırmacı Christine Blume tarafından yürütülen çalışmada, insanların bahar aylarında gerçekten daha fazla yorgun olup olmadığı incelendi. Çevrim içi yapılan ankette birçok kişi bahar yorgunluğu yaşadığını belirtse de, bir yıl boyunca yüzlerce kişi üzerinde yapılan ayrıntılı değerlendirmelerde bu durumu doğrulayan bir bulguya rastlanmadı.
Araştırmaya göre 2024 yılının Nisan ayından itibaren 418 kişi bir yıl boyunca her altı haftada bir uyku düzenleri ve yorgunluk durumları hakkında bilgi verdi. Katılımcıların yaklaşık yüzde 47’si kendisinin bahar yorgunluğu yaşadığını ifade etti. Ancak verilerin ayrıntılı incelemesi sonucunda bahar aylarında artan yorgunluk, gündüz uykululuğu ya da uyku kalitesinde düşüş olduğuna dair herhangi bir kanıt bulunamadı.
Bilim insanları, bahar yorgunluğunu açıklamak için yıllardır çeşitli varsayımlar ortaya atıldığını belirtiyor. Bunlardan biri sıcaklıkların artmasıyla damarların genişlemesi ve kan basıncının düşmesi sonucu vücudun uyum sağlamaya çalıştığı yönündeydi. Bir diğer açıklama ise kışın sonunda melatonin hormonunun fazla olmasıydı. Ancak araştırmacılara göre bu açıklamaların bilimsel dayanağı zayıf.
Araştırmayı yürüten uzmanlar, melatonin hormonunun her gün düzenli bir döngü içinde üretildiğini ve kış sonunda vücutta birikmesinin mümkün olmadığını belirtiyor. Bu nedenle bahar aylarında ortaya çıktığı iddia edilen biyolojik bir yorgunluk durumunun bilimsel açıdan pek mantıklı olmadığı ifade ediliyor.
Uzmanlara göre asıl neden psikolojik olabilir. “Etiketleme etkisi” olarak bilinen bir durum, insanların beklentilerinin algılarını değiştirebileceğini gösteriyor. Yani kişi bahar aylarında yorgun olması gerektiğini düşünüyorsa, normal bir yorgunluğu bile “bahar yorgunluğu” olarak yorumlayabiliyor.
Tıp alanında buna benzer durumlar “olumsuz beklenti etkisi” olarak tanımlanıyor. Kişinin olumsuz bir durum yaşayacağını düşünmesi, o durumun gerçekten yaşanıyormuş gibi hissedilmesine yol açabiliyor.
Araştırmacılara göre bahar yorgunluğu kavramının özellikle Almanca konuşulan ülkelerde yaygın olması da dikkat çekici. Çünkü başka ülkelerde bu kavram pek bilinmiyor. İngilizce konuşulan ülkelerde kullanılan “bahar coşkusu” ifadesi ise yorgunluğu değil, tam tersine enerji ve canlılığı anlatıyor.
Uzmanlar, bahar yorgunluğu kavramının uzun yıllardır kullanılmasının insanların bu duruma daha kolay inanmasına yol açmış olabileceğini belirtiyor.
