Avusturya’da resmi ekonomi sınırlı bir büyüme gösterirken, kayıt dışı ekonomi bunun çok üzerinde bir hızla artmaya devam ediyor. Özellikle Vorarlberg’de kayıt dışı çalışmanın boyutu her geçen yıl büyürken, uzmanlar bu durumun kamu maliyesi ve sosyal sistem açısından ciddi riskler barındırdığına dikkat çekiyor.
Kayıt dışı ekonomi üzerine uzun yıllardır araştırmalar yapan Linz Johannes Kepler Üniversitesi öğretim üyesi iktisatçı Friedrich Schneider, iki bin yirmi altı yılı için çarpıcı veriler paylaştı. Schneider’e göre Avusturya genelinde kayıt dışı ekonominin hacmi iki bin yirmi altı yılında yaklaşık kırk iki milyar avroya ulaşacak. Bu rakam, ülkenin toplam ekonomik üretiminin yaklaşık yüzde sekizine denk geliyor.
Vorarlberg’de Kayıp Büyüyor
Kayıt dışı çalışmanın Vorarlberg’deki payı da dikkat çekici düzeyde. Schneider’in hesaplamalarına göre eyalette kayıt dışı ekonominin hacmi iki bin yirmi altı yılında bir milyar üç yüz elli milyon avroyu bulacak. Bu tutar, on yıl öncesine kıyasla belirgin bir artış anlamına geliyor.
Uzmanlara göre bu durum, devletin her yıl iki ila üç buçuk milyar avro arasında vergi ve sosyal güvenlik gelirinden mahrum kalmasına yol açıyor.
İnşaat ve El Sanatları Önde
Kayıt dışı çalışmanın en yaygın olduğu alanların başında inşaat sektörü ve ona bağlı el sanatları geliyor. Bu alanlar, kayıt dışı ekonominin yaklaşık yüzde kırkını oluşturuyor. Vorarlberg’de sıkça “komşuluk yardımı” olarak tanımlanan uygulamaların da önemli bir kısmının gerçekte ücret karşılığı yapılan kayıt dışı işler olduğu ifade ediliyor.
Schneider’e göre kayıt dışı çalışanların büyük bölümü aslında resmi olarak çalışan ya da kendi işini yapan kişilerden oluşuyor. Yaklaşık yüzde yirmilik bir kesimi işsizler ve emekliler, yüzde on dörtlük kısmı ise tamamen yasa dışı işletmelerde çalışanlar oluşturuyor.
Yarı Zamanlı Çalışma Etkisi
Kısa çalışma süreleri ve yarı zamanlı istihdamın yaygınlaşması da kayıt dışı çalışmayı besleyen unsurlar arasında yer alıyor. Schneider, “Resmi olarak yarı zamanlı çalışanların kayıt dışı iş yapmak için çok daha fazla zamanı oluyor ve bu da fiilen gerçekleşiyor” değerlendirmesinde bulunuyor.
Çözüm Önerileri
Kayıt dışı çalışmayla mücadele için teşvik temelli önlemler öneren Schneider, üç başlığa dikkat çekiyor:
- Hane başına yıllık iki bin avroluk zanaatkâr desteğinin yeniden yürürlüğe girmesi
- Ücret yan giderlerinin düşürülmesi
- Vergi dilimi artışlarının tam olarak telafi edilmesi
Uzmanlara göre bu adımlar hem resmi istihdamı güçlendirebilir hem de kayıt dışı çalışmanın cazibesini azaltabilir.
