Avusturya genelinde geçmişte kontrolsüz şekilde depolanan evsel ve endüstriyel atıkların oluşturduğu eski atık alanları (altlasten), bugün hâlâ ciddi çevre riskleri oluşturmaya devam ediyor. Avusturya Sayıştayı tarafından yayımlanan son rapora göre, bu alanların tespiti ve güvenli hale getirilmesi yıllar alıyor. Özellikle Vorarlberg’de süreç ülke ortalamasının üzerinde bir sürede tamamlanıyor.
Rapora göre eski atık alanları; kirlenmiş yeraltı ve içme suları, zehirli topraklar, gaz ve toz şeklindeki zararlı maddeler ile patlayıcı karışımlar gibi çok yönlü riskler barındırıyor. 2024 yılı sonu itibarıyla Avusturya genelinde 353 eski atık alanı tespit edilirken, 1.247 alanın da potansiyel risk taşıdığı belirtiliyor.
Eski atık alanları nedir?
Eski atık alanları, geçmişte yeterli koruma önlemleri alınmadan çöp depolanan sahalar veya çevreye zararlı maddelerle faaliyet gösteren eski işletme alanları olarak tanımlanıyor. Bu alanlar ya güvenli hale getiriliyor ya da tamamen temizleniyor. Güvenlik önlemleri kapsamında kirleticilerin yayılması engellenirken, temizlik sürecinde zararlı maddeler tamamen ya da büyük ölçüde ortadan kaldırılıyor.
Vorarlberg’de dikkat çeken noktalar
Vorarlberg genelinde çeşitli riskli alanlar bulunuyor. Örneğin Fußacher Werft bölgesinde geçmişte evsel ve endüstriyel atıkların depolandığı tespit edildi. Yeraltı suyuna etkisinin düşük olduğu belirtilse de alan hâlâ eski atık statüsünde yer alıyor.
Dornbirn şehir merkezinde ise eski fırınlardan kaynaklanan ciddi bir yeraltı kirliliği dikkat çekiyor. “Bäckerei Spiegel” ve “Bäckerei Kopf” adlı eski işletmelerde kullanılan ısıtma yağlarının zamanla toprağa sızdığı ve yaklaşık 15.000 ila 20.000 metrekarelik alanda yeraltı suyunun üzerinde petrol tabakası oluştuğu bildirildi. Ancak mevcut değerlendirmelere göre bu kirliliğin yeraltı suyu üzerindeki etkisi sınırlı.
Hohenems’te bulunan “Collini galvanik çamur depolama alanı” ise ağır metaller ve siyanür içeren sanayi atıkları nedeniyle dikkat çekiyor. Uzmanlara göre bu maddeler zamanla suya karışma riski taşısa da şu an için yeraltı suyunda ciddi bir bozulma tespit edilmedi.
Röthis bölgesindeki “Malonsbach” sahasında ise geçmişte büyük miktarda evsel ve inşaat atığı depolandı. Yaklaşık 200.000 metreküp hacmindeki bu alanın özellikle gaz salınımı nedeniyle çevre için önemli bir risk oluşturduğu ifade ediliyor.
Süreç neden bu kadar uzun?
Eski atık alanlarının tespiti, analiz edilmesi ve güvenli hale getirilmesi oldukça karmaşık bir süreç. Avusturya Çevre Ajansı ile çevre bakanlığı ve eyalet yönetimleri birlikte çalışarak bu alanları belirliyor.
Ancak Sayıştay verilerine göre, bir alanın tespit edilmesinden ilk müdahalenin yapılmasına kadar geçen süre ülke genelinde ortalama 3,1 yıl. Vorarlberg’de ise bu süre son yıllarda yaklaşık 6 yıla kadar çıkmış durumda.
Ayrıca ülke genelinde eski atık alanlarının yüzde 95’i kayıt altına alınmışken, Vorarlberg’de bu oran yalnızca yaklaşık yüzde 50 seviyesinde kaldı.
Temizlik ve finansman
Eski atık alanlarının temizlenmesi ve güvenli hale getirilmesi, özel bir yasa kapsamında yürütülüyor. Bu çalışmalar için devlet destekleri sağlanırken, atık depolama ve yakma işlemlerinden alınan özel bir katkı payı da finansman kaynağı olarak kullanılıyor. Ancak Sayıştay, bu katkı paylarının enflasyon karşısında yetersiz kaldığını vurguluyor.
