Avusturya’da uzun süredir gündemde olan “Yeni Sosyal Yardım” (Sozialhilfe NEU) için siyasi müzakereler başlıyor. Hükümet ortaklarının üzerinde çalıştığı reformla sosyal yardım sisteminin ülke genelinde daha eşit hale getirilmesi, yetişkinler için sabit ödeme miktarlarının belirlenmesi ve çocuklar için asgari yardım miktarlarının getirilmesi planlanıyor.
Ancak hükümet içerisinde birçok önemli konuda henüz uzlaşma sağlanabilmiş değil. Özellikle çocuklara yapılacak ödemeler ve yeni “uyum aşaması” tartışmaların merkezinde bulunuyor.
Çocuklara ne kadar ödenecek?
Reformun en önemli anlaşmazlık noktalarından biri, sosyal yardım alan ailelerde çocuk başına ödenecek miktar.
Tartışılan seçeneklerden biri, ailedeki çocuk sayısı arttıkça çocuk başına ödenecek yardım miktarının kademeli olarak azaltılması. Örneğin üçüncü veya dördüncü çocuk için ilk çocuğa kıyasla daha düşük ödeme yapılması gündemde.
Ancak hazırlanan taslakta çocuklar için uygulanacak kesin oranlar henüz belirlenmiş değil.
Bu konu hukuki açıdan da hassas. Avusturya Anayasa Mahkemesi, 2019 yılında benzer şekilde çocuk sayısına göre kademeli ödeme öngören federal düzenlemeyi, ikinci, üçüncü ve sonraki çocuklar açısından ayrımcılık oluşturduğu gerekçesiyle iptal etmişti.
Eyaletler arasındaki farklılıklar azaltılacak
Mevcut sistemde çocuklara yönelik sosyal yardım miktarlarının belirlenmesinde eyaletler önemli ölçüde kendi düzenlemelerini uygulayabiliyor.
Yeni sistemde ise ülke genelinde geçerli olacak asgari miktarların belirlenmesi planlanıyor.
Ancak özellikle ÖVP veya FPÖ yönetimindeki bazı eyaletlerin mevcut daha sıkı kurallarının yeni sistemde ne ölçüde korunacağı da görüşmelerde tartışılıyor.
Yetişkinlere sabit sosyal yardım
Yetişkinler açısından da önemli bir değişiklik hazırlanıyor.
Bugünkü sistemde belirlenen üst sınırların altında ödeme yapılabilmesine imkân tanınırken, yeni sistemde sabit miktarlara geçilmesi planlanıyor.
Hesaplamada temel alınan miktar 2026 yılı için brüt 1.308,39 Euro seviyesinde. Sağlık sigortası kesintisinin ardından yaklaşık 1.230 Euro kalıyor.
Yeni sistemde bu miktarın keyfi olarak azaltılmaması öngörülüyor. Ancak çalışabilecek durumda olduğu halde iş bulmaya yönelik yükümlülüklerini yerine getirmeyen kişilerin yardımında kesinti yapılabilecek.
Yeni “uyum aşaması” geliyor
Reformun en dikkat çekici bölümlerinden biri ise “uyum aşaması” (Integrationsphase).
Bu düzenleme özellikle çalışabilecek durumda olan ancak henüz topluma ve çalışma hayatına kalıcı biçimde dahil olmadığı değerlendirilen sosyal yardım alıcılarını kapsayacak.
Bu kişilerin başlangıçta sosyal yardımın tamamını otomatik olarak alamaması planlanıyor.
Taslakta kesin miktar henüz yazılmamış olsa da tartışılan modelde başlangıç ödemesinin tam sosyal yardımın yaklaşık yüzde 70’i, yani yaklaşık 860 Euro olması gündemde.
Tam sosyal yardıma ulaşabilmek için kişinin uyum ve çalışma hayatına katılma konusunda gerekli çabayı gösterdiğini kanıtlaması gerekecek.
Ancak bu rakamlar henüz kesinleşmiş değil ve hükümet görüşmelerinde değişebilir.
Çocuk ek ödemesi 700’den 1.000 Euro’ya çıkabilir
Reform paketi kapsamında düşük gelirli çalışan aileleri ilgilendiren bir başka değişiklik daha tartışılıyor.
Çocuk ek ödemesinin (Kindermehrbetrag) mevcut 700 Euro’dan 1.000 Euro’ya yükseltilmesi planlanıyor.
Bu ödeme, gelir vergisinin düşük olması nedeniyle Familienbonus Plus’tan tamamen veya yeterince yararlanamayan kişilere destek sağlamayı amaçlıyor.
Artışın finansmanı için yüksek gelir gruplarına uygulanan yüzde 55’lik en yüksek vergi oranının kapsamının genişletilmesi de önerildi.
Buna göre yüzde 55’lik oran, bugün olduğu gibi 1 milyon Euro üzerindeki gelir yerine 500 bin Euro üzerindeki gelir bölümü için uygulanabilir.
ÖVP ve NEOS cephesinde ise bu öneriye yönelik itirazlar bulunuyor.
Engelli bireyler için iyileştirmeler
Reform kapsamında engelli bireylerin durumunda bazı iyileştirmeler de öngörülüyor.
Bunlar arasında sosyal yardım alınırken korunabilecek mal varlığı sınırının iki katına çıkarılması bulunuyor. Ayrıca 25 yaşından itibaren belirli durumlarda uygulanan dava açma yükümlülüğünün kaldırılması planlanıyor.
Yardım kuruluşlarından hükümete uyarı
Caritas, Diakonie ve Volkshilfe ise hükümet görüşmeleri öncesinde ortak bir uyarıda bulundu.
Üç kuruluş, yeni sosyal yardım sisteminin temel hedeflerinden birinin açık biçimde yoksulluğun önlenmesi olması gerektiğini savunuyor.
Kuruluşlar özellikle çocuklara yönelik yardımların azaltılmasına karşı çıkarken, insanların temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek asgari miktarların güvence altına alınmasını talep ediyor.
Yardım kuruluşları, tartışılan bazı modellerin yetişkinler açısından kişi başına 400 Euro’ya kadar gelir kaybına yol açabileceğini ve çocuklu ailelerin durumunu daha da zorlaştırabileceğini öne sürüyor.
Hükümet ortakları arasındaki görüşmelerin kısa sürede sonuçlanması beklenmiyor. Çocuklara yapılacak ödemelerin miktarı, uyum aşamasının kapsamı ve reformun finansmanı üzerinde pazarlıkların devam etmesi bekleniyor.
