Üç Aşamalı Düzen Nasıl Çalışır?
Ulusal Meclis’teki 183 yer, Avusturya’daki 39 seçim bölgesi arasında dağıtılır. Her bölgenin kaç milletvekilliği çıkaracağı, on yılda bir yapılan sayım (nüfus sayımı) ile güncellenir. Son düzenleme 2021'de yapıldı. Örneğin, Viyana’nın Floridsdorf ve Donaustadt bölgeleri bir ek milletvekilliği kazanırken, Favoriten, Simmering ve Meidling bir milletvekilliği kaybetti. Ancak en küçük bölge olan Osttirol hala yalnızca bir milletvekilliği çıkarabiliyor, Graz ve çevresi gibi büyük bölgeler ise dokuz milletvekilliği ile en güçlü bölgelerden biri.
Bölgesel Temsil ve “Temel Milletvekilliği”
Bir seçim bölgesinde bir parti, milletvekilliği çıkarabilmek için yeterli oya ulaşmak zorundadır. Bu, "temel milletvekilliği" olarak bilinir. Örneğin, Graz’da %11 oy almak bir milletvekilliği için yeterli iken, Osttirol gibi daha küçük bölgelerde bu oran %90’a kadar çıkabilir. Küçük partilerin temel milletvekilliği kazanması bu nedenle oldukça zordur.
Seçim Sayısı ve Oyların Dağıtımı
Her seçim bölgesinde partilerin kazandığı milletvekillikleri, bölgedeki toplam oylar "seçim sayısı" denen bir oranla hesaplanır. Örneğin, 2019’da Yukarı Avusturya’da 845.096 oy kullanıldı ve 32 milletvekilliği çıkarıldı. Bu durumda, bir milletvekilliği için yaklaşık 26.409 oy gerekliydi.
Eyalet Düzeyinde Milletvekilliği Dağıtımı
Bir partinin her bölgeden kazandığı milletvekillikleri toplandıktan sonra, süreç eyalet düzeyinde devam eder. Partinin o eyalette aldığı toplam oylar, seçim sayısına bölünerek ek milletvekillikleri belirlenir. Eğer partinin bölgesel milletvekilliği sayısı düşükse, ek milletvekilliği eyalet listesinden atanır. Örneğin, 2019 seçimlerinde SPÖ, Yukarı Avusturya’da dört temel milletvekilliği kazandı ancak toplamda yedi milletvekili hakkı olduğu için kalan üç milletvekilliği eyalet listesinden belirlendi.
Son Aşama: d’Hondt Yöntemi ile Kalan Milletvekillikleri
Son aşamada, ülke genelinde dağıtılmamış kalan milletvekillikleri "d’Hondt" yöntemiyle paylaştırılır. Bu yöntem, partilerin oy oranlarına göre milletvekilliği dağıtırken büyük partilere biraz avantaj sağlar. Kalan milletvekillikleri, partilerin ulusal listelerinden seçilir ve toplamda 183 milletvekilliği tamamlanmış olur.
Tercih Oyları ile Milletvekilliği
Avusturya seçimlerinde seçmenler, adaylara “tercih oyları” verebilirler. Bu oylar, adayın listede öne çıkmasını sağlar. Ancak bir adayın listede üst sıralara çıkması için yeterli oranda tercih oyu alması gerekir. Bölgesel listelerde bu oran %14, eyalet listelerinde %10, ulusal listelerde ise %7’dir. Tercih oylarıyla milletvekilliği kazanmak nadir görülür; son 25 yılda sadece beş kişi bu şekilde seçilmiştir.
Sonuç Olarak
Bir partinin Ulusal Meclis’e girebilmesi için ya ülke genelinde %4 oy alması ya da bir seçim bölgesinde temel milletvekilliği kazanması gerekir. Ancak şimdiye kadar hiçbir parti %4’ün altında oy alıp sadece bir seçim bölgesinde milletvekilliği kazanarak meclise girmemiştir.
