Sigara ve aşırı kilo, sağlıklı geçirilen yaşam süresini kısaltan en bilinen riskler arasında yer alıyor. Yeni bir araştırmaya göre, plastiğin tüm yaşam döngüsü boyunca ortaya çıkan zararlı maddeler de benzer ölçekte sağlık kayıplarına yol açıyor. Çalışmaya göre plastikten kaynaklanan sağlık zararları, 2040 yılına kadar iki katına çıkabilir.
Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu’ndan Megan Deeney liderliğindeki araştırma ekibi, bulgularını bilim dergisi The Lancet Planetary Health’te yayımladı. Araştırma, plastik üretiminden taşımaya, kullanımından atık aşamasına kadar geçen tüm süreçte sera gazları, ince toz parçacıkları ve kanserojen kimyasalların çevreye salındığını ortaya koyuyor. En büyük etkiyi ise plastik üretimi yaratıyor.
2040’ta 4,5 milyon sağlıklı yaşam yılı kaybolabilir
Araştırmaya göre, plastik yaşam döngüsünde ciddi iyileştirmeler yapılmazsa, 2040 yılında dünya genelinde yaklaşık 4,5 milyon sağlıklı yaşam yılı kaybedilebilir. Bu, matematiksel olarak her insan için yaklaşık beş saatlik tam sağlık kaybı anlamına geliyor.
Hamburg Uygulamalı Bilimler Yüksekokulu’ndan Walter Leal, bu yükün hava kirliliği veya sıtma kadar büyük olmadığını, ancak Hepatit B gibi ciddi hastalıklarla karşılaştırılabilir düzeyde olduğunu vurguluyor. Uzmanlara göre bu durum, plastiğin sağlık üzerindeki etkilerine daha fazla dikkat edilmesi gerektiğini gösteriyor.
Plastik tüketimi hızla artıyor
Araştırmacılar, mevcut siyasi önlemler değişmezse ve dünya nüfusu artmaya devam ederse, küresel plastik tüketiminin 2060’a kadar neredeyse üç katına çıkabileceği uyarısında bulunuyor. Bu artışın, çevre, iklim ve insan sağlığı üzerindeki baskıyı daha da artıracağı belirtiliyor.
Çalışmada sağlık etkileri, DALY adı verilen ölçümle değerlendirildi. Bu ölçüt, hastalık ya da erken ölüm nedeniyle kaybedilen sağlıklı yaşam yıllarını ifade ediyor. 2016 yılında plastik kaynaklı yük 2,1 milyon DALY olarak hesaplanırken, hiçbir önlem alınmaması durumunda bu rakamın 2040’ta 4,5 milyona çıkacağı öngörülüyor. En iyimser senaryoda bile kayıp 2,6 milyon DALY seviyesinde kalıyor.
Radon ve asbestle kıyaslanıyor
Uzmanlara göre plastikten kaynaklanan sağlık yükü, radon gazı ya da asbeste mesleki maruziyet gibi risklerle benzer büyüklükte. Plastik yaşam döngüsü, insan kaynaklı sera gazı salımlarının yaklaşık yüzde 4,5’ine neden oluyor. Bu oran, küresel havacılığın iklim etkisinden bile daha yüksek.
Etkiler olduğundan az hesaplanmış olabilir
Araştırmacılar, mikroplastikler, nanoplastikler ve plastik ürünlerin günlük kullanımında ortaya çıkan bazı kimyasal etkilerin hesaba katılmadığını belirtiyor. Bu nedenle gerçek sağlık yükünün hesaplanandan daha yüksek olabileceği ifade ediliyor.
Bununla birlikte uzmanlar, çalışmanın yalnızca olumsuz etkileri ele aldığını, plastiğin modern sağlık sistemindeki vazgeçilmez rolünü değerlendirmediğini de vurguluyor. Plastik; tek kullanımlık tıbbi ürünler, gıda güvenliği ve temiz su temini gibi alanlarda önemli faydalar sağlıyor.
Araştırmacılara göre çalışma, uyarı niteliğinde güçlü bir tablo sunuyor; ancak plastikle ilgili sağlık risklerini tam anlamıyla ortaya koymak için daha kapsamlı ve güncel verilere ihtiyaç var.
