Almanya’da Tüte, Avusturya’da Sackerl. Almanya’da Januar, Avusturya’da Jänner. Bir tarafta Tomate, diğer tarafta Paradeiser...
Aynı dili konuşan Almanya ve Avusturya, günlük hayata gelindiğinde bazen iki farklı dil dünyası izlenimi verebiliyor. Üstelik fark yalnızca kullanılan kelimelerden ibaret değil. Telaffuz, konuşma melodisi ve insanların bu iki Almanca çeşidine yüklediği anlam da farklı.
Peki sık sık tartışılan soruyu soralım:
Kimin Almancası daha güzel: Almanların mı, Avusturyalıların mı?
Araştırmanın kazananı Avusturya Almancası
University of British Columbia’dan dilbilimci Stefan Dollinger’in yürüttüğü geniş araştırma, bu tartışmaya ilginç veriler sunuyor. Sonuçları açıklanan çalışmaya 71 binden fazla kişi katıldı. Katılımcıların yaklaşık yüzde 94’ü Almancanın tek bir ülkeye ait standarttan ibaret olmadığını, yan yana var olan farklı standart biçimlerinin bulunduğunu düşünüyor.
Daha dikkat çekici olan ise iki Almancanın insanlar üzerinde bıraktığı izlenim.
Araştırmanın önceki değerlendirmelerinde Avusturyalı katılımcılar Avusturya standart Almancasını Almanya’daki standart Almancadan daha güzel ve sempatik buldu. Bununla da kalmadılar; kendi Almancalarını daha eğitimli, daha doğru ve daha kesin olarak değerlendirenlerin oranı da yüksekti.
İşin ilginç tarafı: Almanlar da Avusturya Almancasını güzel buluyor
Burada araştırmanın belki de en eğlenceli sonucu ortaya çıkıyor.
Avusturya’da yaşayan Alman katılımcılar, doğruluk ve kesinlik gibi konularda Almanya’daki standart Almancayı önde görseler de “güzel” ve “sempatik” olma konusunda Avusturya Almancasını tercih etti.
Yani konu yalnızca Avusturyalıların “bizim Almancamız daha güzel” demesinden ibaret değil.
Avusturya’da yaşayan Alman katılımcıların değerlendirmelerinde de Avusturya Almancasının kulağa daha hoş ve sempatik geldiği görülüyor.
Peki Alman Almancası neden daha sert algılanıyor?
Avusturya Almancasında konuşma melodisi ve bölgesel etkiler Almanya’daki standart Almancadan farklı olabiliyor. Geçmiş dil araştırmalarında Avusturya Almancası için “daha yumuşak”, “melodik” ve sempatik gibi değerlendirmeler de kayda geçirilmişti.
Yeni araştırmada ise çok daha çarpıcı bir algı ortaya çıktı:
Almanya’daki standart Almanca daha “kibirli” algılandı.
Üstelik bu değerlendirme yalnızca Avusturyalılardan gelmedi. Avusturya’da yaşayan Alman katılımcılar arasında da Almanya standart Almancasının daha kibirli algılandığı görüldü. Araştırmacı Dollinger bu sonucu şaşırtıcı ancak oldukça sağlam bir bulgu olarak değerlendirdi.
Aynı şeylerin farklı isimleri
İki ülke arasındaki farkı en güzel gösteren ise günlük hayat:
Bu kelimeler yalnızca ağız ya da sokak dili olarak görülmemeli. Avusturya Almancası, Almancanın kendine özgü standart çeşitlerinden biri.
Üstelik “Sackerl”, “Jänner” ve “Paradeiser” gibi Avusturya’ya özgü kelimelerin ortadan kalktığı da söylenemez. Avusturya Bilimler Akademisi ve Viyana Üniversitesi araştırmacılarının 2001-2023 döneminden 50 milyondan fazla basın metnini inceleyen çalışmasında, Avusturya’ya özgü kelimelerin kullanımının 23 yıl boyunca şaşırtıcı derecede istikrarlı kaldığı görüldü.
Gençler Almanya’ya, yaş ilerledikçe Avusturya’ya mı dönüyor?
YouTube, TikTok, Instagram ve Almanya merkezli dijital içerikler nedeniyle Avusturya'daki gençlerin giderek daha fazla Almanya'ya özgü kelimeler kullandığı gözlemleniyor.
Ancak araştırmacılara göre bundan “Avusturya Almancası ölüyor” sonucu çıkarmak doğru değil.
Stefan Dollinger, gençlerde görülen Almanya Almancasına yönelimin yaşamın belirli bir dönemine özgü olabileceğini düşünüyor. İnsanların yaşı ilerledikçe kendi ülkelerindeki dil kullanımına yeniden yaklaşmaları mümkün. Nitekim araştırmada Avusturya standart Almancasına verilen değerin özellikle 30-65 yaş grubunda arttığı görülüyor.
Sonuç: Bilim “hangisi daha güzel” diyemez, insanlar diyebilir
Dilbilim açısından “Avusturya Almancası, Almanya Almancasından daha güzeldir” şeklinde nesnel bir hüküm vermek mümkün değil. Güzellik kişisel ve kültürel bir değerlendirme.
Ancak “İnsanlara sorulduğunda hangisi daha güzel bulunuyor?” diye sorarsak araştırma bize bir cevap veriyor:
Avusturya’da yapılan değerlendirmelerde Avusturya Almancası daha güzel ve sempatik bulunuyor.
Dahası, Avusturya’da yaşayan Almanların değerlendirmeleri de güzellik ve sempati konusunda Avusturya Almancasının lehine.
Dolayısıyla Avusturya-Almanya arasındaki ezeli dil tartışmasında Avusturyalıların artık kullanabileceği bilimsel bir koz var:
“Biz söylemiyoruz, araştırma söylüyor.”
