Birleşmiş Milletler’in engelli bireylerin eğitimde eşit katılımını öngören anlaşmasına rağmen, Avusturya’da özel eğitim okullarının (Sonderschule) yeniden yaygınlaşması tartışma yarattı. Uzmanlar ve Bağımsız İzleme Kurulu, bu gelişmenin eğitimde geriye gidiş anlamına geldiğini ve engelli çocukları toplumdan dışlayabileceğini vurguluyor.
2008 yılında Avusturya, BM Engelli Hakları Sözleşmesi ile tüm çocukların birlikte eğitim almasını taahhüt etmişti. Ancak bugün birçok eyalet, bu taahhüdün tersine hareket ediyor. Steiermark, Kärnten ve Tirol’de bir dönem başarıyla yürütülen kapsayıcı eğitim modelleri sonlandırılırken, Yukarı Avusturya’da (Oberösterreich) Perg ve Linz’de iki yeni özel okulun inşası planlanıyor.
Bağımsız İzleme Kurulu, bu durumu “BM yükümlülüklerine aykırı bir adım” olarak değerlendiriyor. Komite, 2023 yılında hem federal hükümete hem de eyalet yönetimlerine, engelli çocukların ayrı okullara gönderilmesine son verilmesi çağrısında bulunmuştu.
Uzmanlardan Eleştiri
Viyana Üniversitesi’nden Prof. Susanne Schwab, özel eğitim sisteminin güçlendirilmesinin “gerçek bir ilerleme değil, geri adım” olduğunu belirtiyor:
“Küçük sınıflar ve özel destek, kapsayıcı okullarda da sağlanabilir. Çocukları ayırmak; eğitim, iş ve sosyal yaşamda onları geri plana iter.”
Schwab’a göre bu sistem, engelli öğrencilerin daha az sosyal temas kurmasına, daha düşük öğrenim başarısı elde etmesine ve daha fazla damgalanma riskiyle karşı karşıya kalmasına yol açıyor.
Hükümetten Karışık Sinyaller
Bazı eyalet yönetimleri –özellikle Steiermark ve Salzburg– özel okulları savunurken, bu kurumların “daha fazla bakım ve rehberlik” gerektiren öğrenciler için uygun olduğunu öne sürüyor. Federal hükümet ise özel okulları tamamen kaldırmak yerine “geliştirip normal sınıflara açık hale getirmeyi” planlıyor.
Buna karşın, uzmanlar ve insan hakları kurumları bu yaklaşımı yeterli bulmuyor. Eğitimciler, kapsayıcı sistemin terk edilmesinin çocuklar arasında eşitsizliği artıracağı ve Avusturya’nın BM’ye verdiği sözleri ihlal edeceği görüşünde.
