Avusturya’da ÖVP, SPÖ ve NEOS sosyal yardım sisteminde kapsamlı bir reform üzerinde çalışıyor. Hedefler arasında eyaletler arasındaki büyük farklılıkların azaltılması, yüksek meblağlara ulaşabilen büyük aile yardımlarının sınırlandırılması ve çalışabilecek durumdaki kişilerin iş hayatına katılımının daha fazla teşvik edilmesi bulunuyor. Ancak Sosyal Bakan Korinna Schumann’ın hazırladığı taslağın önemli bölümlerinde koalisyon ortakları henüz anlaşmış değil.
Mevcut taslağa göre tek başına yaşayan bir yetişkin için temel ölçü, bugün olduğu gibi net asgari emekli aylığı seviyesinde kalacak. Bu tutar şu anda yaklaşık 1.230 euro. Aynı hanede birden fazla kişinin yaşaması durumunda kişi başına ödeme azalıyor.
Yeni sistemde yetişkinler için ülke çapında sabit tutarlar öngörülüyor. Eyaletlerin bunların üzerine veya altına keyfi biçimde çıkmasının önlenmesi amaçlanıyor. Bununla birlikte konut giderlerinin yüksek olduğu bölgelerde standart tutarın yüzde 30'a kadar aşılabilmesine olanak tanınması planlanıyor.
Çocuk sayısı arttıkça ödeme düşebilir
Reformun en tartışmalı noktalarından biri çocuklar için yapılacak ödemeler.
Henüz kesinleşmeyen modelin Yukarı Avusturya ve Aşağı Avusturya’daki mevcut sisteme benzemesi gündemde. Buna göre ilk çocuk için yetişkinlere verilen temel tutarın yüzde 25’i, yani bugünkü rakamlarla aylık 307,50 euro ödenebilir.
Çocuk sayısı arttıkça çocuk başına verilen tutar kademeli olarak azalacak ve beşinci çocuktan itibaren yüzde 12’ye, yani bugünkü değerle 147,60 euroya kadar gerileyebilecek. Buna karşılık Viyana’da mevcut sistemde çocuk başına kademesiz olarak 332 euro veriliyor; bunun bir bölümü konut yardımıyla mahsuplaşabiliyor. Ancak taslakta rakamların yerinde hâlâ “XX” bulunuyor; dolayısıyla bu tutarlar kesinleşmiş hükümet kararı değil, müzakere edilen model.
Nakit yerine 50–100 euroluk kart
Çocuklara yönelik nakit ödemedeki olası düşüşün bir bölümünün ayni yardımlarla telafi edilmesi de gündemde.
Tartışılan seçeneklerden biri, çocuk başına aylık 50 ila 100 euro değerinde bir kart veya kupon verilmesi. Bunun müzik kursu, spor kulübü veya çocukların sosyal ve kültürel hayata katılımını sağlayan harcamalarda kullanılması öngörülüyor. Bu tutar ve uygulamanın biçimi de henüz kesinleşmedi.
Hükümetin sosyal bütçesinde çocuk yoksulluğuyla mücadelede ayni yardımlara ağırlık verilmesi yönünde kaynak ayrıldığı da Parlamento belgelerinde yer alıyor.
Binlerce euroluk yardımların önüne geçilmek isteniyor
Reform tartışmasının arkasında özellikle çok çocuklu ailelerin aldığı toplam sosyal yardımların kamuoyunda yarattığı tartışmalar da bulunuyor.
Kaynak metinde, geçmişte Suriye kökenli 11 çocuklu bir çiftin aile yardımı dahil aylık yaklaşık 9 bin euro toplam gelir elde ettiği örnek hatırlatılıyor. Yeni kademeli sistem ve ayni yardım modelinin bu tür yüksek toplamların tekrar ortaya çıkmasını sınırlaması hedefleniyor.
Bununla birlikte aile yardımının (Familienbeihilfe) gelecekte sosyal yardımdan düşülüp düşülmeyeceği henüz kararlaştırılmış değil. Taslakta mevcut sistemin korunması öngörülürken, koalisyon anlaşmasında anayasal olarak mümkün olması halinde daha sıkı bir düzenleme yapılması hedeflenmişti.
Tam 1.230 euro için yeni şartlar
Reformun ikinci önemli ayağı çalışma ve uyum şartları.
Taslağa göre çalışabilecek durumda olmasına rağmen henüz “topluma ve çalışma hayatına kalıcı biçimde entegre olmadığı” değerlendirilen kişiler başlangıçta tam sosyal yardım yerine daha düşük bir temel ödeme alabilecek. Düzenlemenin özellikle sosyal yardım alan sığınma hakkı sahiplerini etkilemesi beklenirken, hukuki nedenlerle kriterlerin vatandaşlık veya statü ayrımı yapılmadan uygulanması öngörülüyor.
Müzakerelerde konuşulan rakamlara göre temel yardım 862 euro, uyum veya çalışma şartlarından birinin yerine getirilmesiyle 1.050 euro, iki şartın da karşılanmasıyla bugünkü tam tutar olan 1.230 euro seviyesine çıkabilir. Ancak bu rakamlar da taslakta henüz kesinleşmiş değil.
ÖVP ve NEOS’un mevcut taslaktaki şartları yeterince sıkı bulmadığı, Caritas ve Volkshilfe gibi yardım kuruluşlarının ise olası kesintilerin yoksulluğu artırabileceği yönünde kaygı taşıdığı belirtiliyor. Bu nedenle reformun nihai şekli koalisyon görüşmeleri ve eyaletlerle yapılacak müzakereler sonrasında belli olacak.
