Uyku yalnızca dinlenmek anlamına gelmiyor. Vücudun bağışıklık sisteminden hormon dengesine, kan şekerinden kalp ve beyin sağlığına kadar birçok sistem uyku sırasında kendini düzenliyor. Araştırmalar, düzenli olarak yetersiz uyumanın bu dengenin bozulmasıyla ilişkili olduğunu gösteriyor.
Yetişkinler için genel olarak gecede en az 7 saat uyku öneriliyor. Ancak yalnızca süre değil, uykunun kalitesi ve düzenliliği de önem taşıyor.
Bağışıklık sistemi etkileniyor
Uyku süresinin kısıtlandığı insan çalışmalarında vücuttaki iltihaplanmayla ilişkili IL-6 ve TNF-alfa gibi bazı maddelerin kandaki seviyelerinin yükseldiği gözlemlendi.
Yetersiz uykunun, virüs bulaşmış veya anormal hücrelerin tespit edilmesinde rol oynayan doğal öldürücü hücrelerin (NK hücreleri) etkinliğini de etkileyebildiğine ilişkin bulgular bulunuyor.
Bu nedenle sürekli uyku eksikliği, bağışıklık sisteminin işleyişini olumsuz etkileyebilecek faktörlerden biri olarak değerlendiriliyor.
Açlık ve tokluk hormonları değişebiliyor
Az uyku metabolizma üzerinde de etkili.
Araştırmalarda uyku eksikliğinin iştahın düzenlenmesinde rol oynayan hormonlarla ilişkisi dikkat çekiyor. Tokluk sinyaliyle ilişkili leptin azalabilirken, açlıkla ilişkili ghrelin artabiliyor.
Bu değişiklikler kişinin daha fazla yemek istemesine ve özellikle yüksek kalorili yiyeceklere yönelmesine katkıda bulunabiliyor.
Ancak bu etkilerin büyüklüğü kişiden kişiye değişebiliyor ve uyku ile kilo arasındaki ilişki yalnızca bu iki hormonla açıklanmıyor.
Kan şekeri kontrolünü zorlaştırabilir
Yetersiz uyku, vücudun glikozu kullanma biçimini ve insüline verdiği yanıtı da etkileyebiliyor.
Uzun süre devam eden uyku yetersizliğinin kan şekeri kontrolünü zorlaştırabileceği ve Tip 2 diyabet riskinin artmasıyla ilişkili olabileceği belirtiliyor.
Bu nedenle yeterli uyku; beslenme ve fiziksel hareket gibi metabolik sağlığın önemli parçalarından biri kabul ediliyor.
Kalp ve damar sistemi de etkileniyor
Düzenli olarak az uyumak kalp-damar sağlığı açısından da önem taşıyor.
Uyku sırasında normalde kalp hızı ve kan basıncı düşüyor ve kalp-damar sistemi daha düşük yük altında çalışıyor. Sürekli yetersiz uyku ise yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalıkları açısından olumsuz bir etken olarak değerlendiriliyor.
Burada önemli nokta, birkaç gece geç yatmak ile aylar veya yıllar boyunca sürekli yetersiz uyumak arasında fark bulunması.
Beyin için uyku neden önemli?
Uyku eksikliğinin en hızlı hissedilen sonuçlarından bazıları beyinde ortaya çıkıyor.
Dikkat, tepki süresi, öğrenme, hafıza ve karar verme yeteneği yeterince uyunmadığında olumsuz etkilenebiliyor. Uzun süreli ve kronik uyku yetersizliğinin ruh hali ve bilişsel sağlıkla ilişkisi de araştırılıyor.
Peki ne kadar uyumalı?
Yetişkinler için genel öneri her gece en az 7 saat uyku. Bazı insanların 7 saatle kendini dinlenmiş hissetmesi mümkünken, bazı kişiler 8 veya 9 saate ihtiyaç duyabiliyor.
Buradaki en önemli noktalardan biri süreklilik. Bir gece az uyuyup ertesi gün biraz daha fazla uyumak ile düzenli olarak gecede 5-6 saat uyumak aynı şey değil.
Sürekli uyku sorunu yaşayan, yeterince uyuduğu halde gündüz aşırı uykulu olan veya gece sık sık uyanan kişilerin sorunun nedenini araştırmak için doktora başvurması öneriliyor.
